Ủng cách điện cao áp là gì? Tiêu chuẩn và cách chọn đúng

Trong môi trường làm việc với điện áp lớn, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, vì vậy trang bị bảo hộ phù hợp là yêu cầu không thể xem nhẹ. Ủng cách điện cao áp giúp hạn chế nguy cơ dòng điện truyền qua cơ thể khi làm việc tại khu vực có điện áp cao; tuy nhiên, hiệu quả bảo vệ phụ thuộc nhiều vào cấp cách điện và chất lượng sản phẩm. Vậy ủng cách điện cao áp cần đáp ứng tiêu chuẩn nào, chọn ra sao để phù hợp với từng công việc và môi trường sử dụng.

Ủng cách điện cao áp và vai trò trong an toàn lao động

Ủng cách điện cao áp là trang thiết bị bảo hộ lao động chuyên dụng, thường được chế tạo nguyên khối từ cao su lưu hóa hoặc vật liệu polymer cao cấp. Khác với các loại ủng thông thường, sản phẩm này được thiết kế đặc biệt để tạo ra lớp cách ly an toàn giữa cơ thể người và mặt đất. Nhờ đặc tính vật lý vượt trội, chúng có khả năng chịu áp lực điện trường cực lớn, đáp ứng các tiêu chuẩn bảo vệ khắt khe cho lưới điện 22kV, 35kV hoặc thậm chí cao hơn.

Mặc dù đóng vai trò như một "tấm khiên" vững chắc, ủng cách điện chỉ là lớp bảo vệ bổ sung chứ không thay thế toàn bộ quy trình làm việc. Người lao động vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn như cô lập nguồn và kiểm tra không còn điện trước khi thao tác.

Vai trò cốt lõi của trang bị này trong an toàn lao động bao gồm:

• Ngăn chặn tai nạn điện giật: Tăng cường điện trở và triệt tiêu mạch vòng khép kín nối đất, từ đó ngăn dòng điện nguy hiểm truyền qua cơ thể và các cơ quan nội tạng.
• Chống lại điện áp bước: Bảo vệ người sử dụng khỏi sự chênh lệch điện thế nguy hiểm khi có dòng điện rò rỉ lan truyền trên mặt đất tại khu vực xảy ra sự cố.
• Bảo vệ tính mạng toàn diện: Đảm bảo an toàn tối đa cho đội ngũ thợ điện, kỹ sư khi phải trực tiếp tham gia vận hành, sửa chữa tại các trạm biến áp và đường dây truyền tải.

Cấu tạo, tiêu chuẩn kỹ thuật của ủng cách điện cao áp

Cấu tạo và thiết kế đặc thù

Ủng cách điện cao áp chủ yếu được sản xuất từ cao su tự nhiên hoặc các dòng cao su tổng hợp như Nitrile, Polyurethane,... Những chất liệu này không chỉ cung cấp khả năng cách điện mà còn có độ đàn hồi vượt trội, giúp ủng uốn cong theo bước chân mà không bị nứt gãy, đồng thời chống thấm nước và hóa chất nhẹ. Tuy nhiên, tính năng cách điện thực tế phải được kiểm chứng qua các phép thử kỹ thuật khắt khe, không thể chỉ đánh giá qua tên gọi của vật liệu.

Thiết kế hình dáng và cấu trúc của ủng cách điện cao áp:

• Phần thân và cổ ủng: Thiết kế cao cổ giúp bao phủ bàn chân, mắt cá và một phần cẳng chân, hạn chế tiếp xúc với nước, bùn đất hoặc các tác nhân từ môi trường làm việc. Bề mặt ủng cần tương đối đồng đều, không xuất hiện vết nứt, thủng, phồng rộp hay biến dạng có thể ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ.
• Đế ủng: Là nơi trực tiếp tiếp xúc với các bề mặt phức tạp nên phần đế được đúc dày dặn. Mặt dưới luôn được khắc các rãnh ma sát sâu (dạng gai bám hoặc vân zíc zắc) nhằm tối ưu khả năng chống trơn trượt trong môi trường lầy lội, ẩm ướt hay dính dầu mỡ. Cần lưu ý, chống trượt và cách điện là hai tính năng được đánh giá hoàn toàn độc lập.

Một đôi ủng phù hợp cần có kích thước, hình dáng và kết cấu giúp người sử dụng đứng, đi lại và thao tác ổn định. Không nên tự ý cắt, khoan, dán thêm vật liệu hoặc thay đổi đế, lớp lót và các bộ phận nguyên bản, bởi những tác động này có thể làm ảnh hưởng đến đặc tính bảo vệ của ủng.

Tiêu chuẩn và yêu cầu về mức điện áp

Khi đánh giá ủng cách điện cao áp, cần phân biệt tiêu chuẩn áp dụng với mức điện áp ghi trên sản phẩm. Tại Việt Nam, TCVN 5588:1991 về ủng cách điện đã hết hiệu lực và được thay thế bằng TCVN 8084:2009. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào tiêu chuẩn cũ hoặc con số kV được quảng cáo để xác định khả năng bảo vệ.

Với sản phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế, EN 50321-1:2018 quy định yêu cầu và phép thử đối với giày, ủng và overboot cách điện dùng khi làm việc có điện hoặc gần phần mang điện, trong phạm vi hệ thống đến 36.000V AC hoặc 25.000V DC. Tiêu chuẩn yêu cầu sản phẩm phải đáp ứng các phép thử điện tương ứng với cấp phân loại, thay vì chỉ dựa trên thông số vật liệu. Trong hệ ASTM, ASTM F1117-03(2019) quy định yêu cầu đối với giày dép điện môi, còn ASTM F1116-21 là phương pháp xác định độ bền điện môi của sản phẩm.

Do đó, khi gặp sản phẩm ghi 22kV, 35kV hoặc mức điện áp khác, người dùng nên kiểm tra tiêu chuẩn áp dụng, điện áp thử nghiệm, điều kiện AC/DC, kết quả thử và hồ sơ chứng nhận liên quan. Quan trọng nhất, mức kV không đồng nghĩa với điện áp mà người lao động được phép tiếp xúc trực tiếp; ủng chỉ là một phần của hệ thống bảo vệ và phải được sử dụng đúng hướng dẫn, quy trình an toàn và điều kiện làm việc.

Hướng dẫn cách chọn ủng cách điện cao áp đạt chuẩn, phù hợp

Để chọn đúng ủng cách điện cao áp, người dùng cần xem xét sản phẩm dựa trên cấp điện áp làm việc, tiêu chuẩn áp dụng và mục đích sử dụng, thay vì chỉ nhìn vào thông số kV được quảng cáo. Theo EN 50321-1:2018, ủng cách điện được phân thành các cấp điện phù hợp với từng mức điện áp danh định, trong đó Class 2 đến 17kV AC, Class 3 đến 26,5kV AC và Class 4 đến 36kV AC.

Bên cạnh khả năng cách điện, sản phẩm còn phải phù hợp với điều kiện làm việc thực tế và được sử dụng đúng hướng dẫn. Có thể dựa vào các  tiêu chí sau:

• Chọn theo cấp điện áp: Xác định điện áp danh định tại nơi làm việc, sau đó đối chiếu với cấp điện của ủng. Không lấy điện áp thử nghiệm làm mức điện áp làm việc cho phép, bởi hai thông số này có ý nghĩa khác nhau.
• Kiểm tra tiêu chuẩn và dấu hiệu nhận diện: Ưu tiên sản phẩm có tiêu chuẩn áp dụng rõ ràng, thông tin nhà sản xuất, cấp điện và dấu hiệu nhận diện phù hợp. EN 50321-1:2018 cũng quy định yêu cầu và phép thử riêng cho giày, ủng cách điện.
• Lựa chọn theo tính chất công việc: Nếu thường xuyên đứng trên nền ẩm, khu vực có nguy cơ điện áp bước hoặc phải di chuyển nhiều, nên ưu tiên thiết kế phù hợp về độ bám, chiều cao và khả năng vận động. Các tính năng bổ sung như chống trượt cần được xem xét riêng với khả năng cách điện.
• Đánh giá nguồn gốc và hồ sơ sản phẩm: Nên lựa chọn sản phẩm có tài liệu kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng và hồ sơ thử nghiệm rõ ràng. Đồng thời, kiểm tra tình trạng ủng trước khi dùng và loại bỏ sản phẩm có dấu hiệu hư hỏng hoặc không còn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Lời kết

Đầu tư đúng ủng cách điện cao áp là bước quan trọng giúp người lao động chủ động giảm thiểu rủi ro khi làm việc trong môi trường điện áp cao. Khi lựa chọn, hãy ưu tiên sản phẩm có cấp điện phù hợp, tiêu chuẩn rõ ràng và hồ sơ kiểm định đầy đủ. Bảo Hộ An Việt hiện là đơn vị cung cấp đa dạng các dòng giày ủng cách điện cho thợ điện nói chung và ủng cao áp nói riêng, đảm bảo chất lượng và đáp ứng nhu cầu sử dụng thực tế. Liên hệ hotline 0968 745 799- 0975 605 788- 097 999 1328- 0979 716 676 để được tư vấn và lựa chọn sản phẩm phù hợp!